Ký hiệu các loại van trên bản vẽ cơ bản cho kỹ sư

Việc tiếp cận kỹ ký hiệu các loại van trên bản vẽ, nhất là sơ đồ P&ID hoặc bản vẽ cấp thoát nước – PCCC – khí nén – hơi nóng, là yêu cầu bắt buộc đối với kỹ sư, nhà thầu và đơn vị vận hành. Vì chỉ cần hiểu sai 1 ký hiện sẽ khiến phát sinh lỗi nghiêm trọng, gây tổn thất lớn về chi phí và an toàn.

Trong bài viết này, chúng tôi sẽ tổng hợp các kiến thức để giải thích chi tiết ký hiệu các loại van trên bản vẽ thường gặp, giúp bạn tự tin áp dụng trong công việc thực tế.

Ký hiệu các loại van trên bản vẽ là gì?

Ký hiệu các loại van trên bản vẽ sử dụng hình vẽ quy ước để biển diễn vị trí, loại van và chức năng trong sơ đồ kỹ thuật. Những ký hiệu này được dùng phổ biến trong bản P&ID, bản vẽ thi công đường ống và sơ đồ hệ thống công nghiệp.

Bạn có biết ký hiệu các loại van trên bản vẽ như thế nào không?

Thay vì ghi rõ tên van, người thiết kế dùng ký hiện để rút gọn bản vẽ mà vẫn đảm bảo tính thống nhất. Điều này giúp các bên hiểu nhanh bản chất của thiết bị chỉ qua hình vẽ.

Việc hiểu đúng ký hiệu các loại van cơ bản là kỹ năng nền tảng đối với các kỹ sư cơ khí, MEP, vận hành và cả đội ngũ bảo trì.

Vai trò của ký hiệu van trong bản vẽ kỹ thuật

Ký hiện van vừa mang tính minh họa, vừa thể hiện rõ chức năng, đặc điểm vận hành của thiết bị. Thông qua ký hiện, người đọc bản vẽ sẽ xác định nhanh loại van được dùng trong hệ thống.

Ngoài ra, ký hiệu các loại van trên bản vẽ thể hiện sự liên kết giữa van và các thiết bị khác như: đồng hồ đo, bộ điều khiển, bơm,… Nó là cơ sở để tính toán, lắp đặt và bảo trì chính xác.

Tại các dự án lớn, việc thống nhất ký hiệu van sẽ hạn chế nhầm lẫn giữa các bên thiết kế, thi công và vận hành, khi có nhiều hạng mục kỹ thuật chồng chéo.

Ký hiệu van cơ bản thường gặp trên bản vẽ

Các loại van cơ bản chiếm tỷ lệ lớn trên hệ thống với mỗi loại sẽ có ký hiệu riêng để phân biệt chức năng.

Ký hiệu van cơ bản thường gặp trên bản vẽ

• Van cổng được ký hiện từ 2 tam giác đối đầu với 1 đường thẳng ở giữa. Nó thể hiện cơ chế đóng mở theo phương thẳng đứng và dùng để đóng/mở hoàn toàn dòng chảy.
• Van bi ký hiện 2 tam giác và 1 hình tròn ở trung tâm. Hình tròn đại diện cho viên bi, cho phép đóng/mở nhanh với góc quay 90 độ.
• Van cầu ký hiệu 2 tam giác và 1 chấm tròn đặc phản ánh đặc điểm dòng chảy bị đổi hướng khi đi qua van.
• Van bướm ký hiện bằng hình tròn với 1 đường chéo hoặc đường thằng ngang, tượng trưng cho cánh bướm trong thân van.
• Van 1 chiều ký hiện bằng mũi tên hoặc tam giác chỉ 1 hướng, hiển hiện chức năng dòng chảy đi qua 1 hướng duy nhất.

Ký hiệu các loại van trên bản vẽ P&ID

Trong bản vẽ P&ID, ký hiệu van được chuẩn hóa nhằm thể hiện đủ thông tin vận hành. Mỗi ký hiệu vừa cho biết loại van, vừa thể hiện trạng thái và phương thức điều khiển.

Van 2 ngã thường được ký hiệu bằng 2 tam giác đối đỉnh, là dạng phổ biến trong P&ID. Van 3 ngã hoặc 4 ngã có thêm các nhánh tam giác tương ứng.

Ngoài ký hiện thân van, P&ID bổ sung thêm ký hiệu bộ truyền động thể hiện van được vận hành trong thực tế.

Ký hiệu van điều khiển 

Chi tiết về các ký hiện về dòng van điều khiển và van điện từ

Ký hiệu van điều khiển bằng tay

Van điều khiển bằng tay là loại van sử dụng phổ biến trong các hệ thống. Trên bản vẽ, loại van thường được bổ sung ký hiệu tay quay hoặc tay gạt.

Ký hiệu tay quay được ký hiệu 1 đường ngang hoặc hình tròn nhỏ đặt phía trên thân van. Nó cho biết van được vận hành thủ công.

Viện nhận diện đúng ký hiệu van điều khiển bằng tay giúp người thi công xác định vị trí cần thao tác trong quá trình vận hành và bảo trì.

Ký hiệu van điều khiển khí nén

Trên bản vẽ, van điều khiển khí nén có ký hiệu nửa hình tròn hoặc hộp nhỏ biểu thị bộ truyền động khí nén. Ký hiệu này cho biết van hoạt động nhờ áp lực khí mà không cần thao tác bằng tay. 

Trong các sơ đồ khí nén, ký hiệu các loại van thể hiện số cửa, vị trí và trạng thái làm việc của van.

Ký hiệu van điều khiển điện và van điện từ

Van điều khiển điện và van điện từ thường được biểu diễn bằng ký hiệu cuộn coil hoặc chữ cái viết tắt. Nó cho biết van được kích hoạt bằng tín hiện điện.

Ký hiệu van điện từ giúp kỹ sư xác định nhanh các mối liên kết giữa van và hệ thống điện. Đây là yếu tố quan trọng khi tích hợp với PLC hoặc SCADA.

Hiểu rõ ký hiệu các loại van trên bản vẽ dạng điện giúp hạn chế sai sót trong đấu nối và lập trình hệ thống.

Ký hiệu trạng thái van: NO và NC

Trạng thái van thường thấy trong bản vẽ kỹ thuật là dạng thường đóng và thường mở. 

Ký hiệu van điện từ NO và van điện từ NC

• Ký hiện NO (Thường mở) thể hiện van ở trạng thái mới khi không có tác động điều khiển.
• Ký hiệu NC (Thường đóng) thể hiện ở trạng thái đóng trong điều kiện bình thường.

Ký hiệu kiểu kết nối van trên bản vẽ

Ngoài loại van, các kiểu kết nối cũng được thể hiện rõ trên bản vẽ gồm: nối ren, mặt bích và hàn.

• Ký hiệu mặt bích là 2 vạch song song ở 2 đầu van.
• Ký hiệu nối ren có thêm 2 đường xoắn hoặc ký hiện tiêu chuẩn.
• Ký hiệu hàn bằng 2 nét tam giác nhỏ hoặc ký hiệu mối hàn.

Ký hiệu van an toàn và van giảm áp

Trong bản vẽ, các loại van an toàn và van giảm áp thường có thêm ký hiệu lò xo hoặc mũi tên điều chỉnh áp suất.

Ký hiệu các dòng van an toàn và van giảm áp

• Ký hiệu van an toàn cho thấy vị trí xả áp khi áp suất vượt ngưỡng cho phép.
• Van giảm áp thường được ký hiệu với mũi tên điều chỉnh, thể hiện khả năng kiểm soát áp suất đầu ra.

Lưu ý khi đọc ký hiệu các loại van trên bản vẽ

Không nên đọc ký hiệu van một cách tách rời mà cần xem xét trong tổng thể hệ thống. Mỗi ký hiệu đều liên quan đến chức năng và vị trí của van.

Cần đối chiếu ký hiệu trong bản vẽ với bảng chú giải đi kèm để tránh hiểu sai. Một số dự án có thể sử dụng ký hiệu biến thể.

Việc nắm vững ký hiệu các loại van trên bản vẽ sẽ giúp bạn tiết kiệm thời gian, giảm rủi ro và nâng cao hiệu quả công việc.

Tuấn Hưng Phát – Đơn vị đồng hành kỹ thuật trong mọi bản vẽ hệ thống

Với hơn 16 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực van công nghiệp và thiết bị đường ống, Tuấn Hưng Phát không chỉ cung cấp sản phẩm chất lượng, mà còn hỗ trợ khách hàng đọc hiểu và tối ưu bản vẽ kỹ thuật.

Chúng tôi hỗ trợ tư vấn cách nhận diện ký hiệu các loại van trên bản vẽ, sẵn sàng rà soát bản vẽ và đề xuất phương án thay thế tối ưu chi phí, hiệu suất. Đây là giá trị thực tiễn mà THP mang lại cho khách hàng.

Ký hiệu các loại van trên bản vẽ vừa là quy ước kỹ thuật, vừa là chìa khóa giúp hệ thống vận hành an toàn, hiệu quả. Khi hiểu đúng ký hiệu, bạn có thể đọc nhanh bản vẽ, lựa chọn thiết bị chính xác hơn và giảm thiểu rủi ro trong thi công.